وبلاگ

جمعي در خانه‌ئي مهمان بودند و از آن جمله‌ ملائي و مطربي.
يكي به شتاب آمده ملا را طلب كرد.
صاحبخانه گفت: ـ خير است!
مطرب گفت: ـ اگر خير مي‌بود ملا نمي‌طلبيدند!

(مجمع الامثال، نقل به‌معني در دفتر سوم كتاب كوچه)

روزنوشت/ دیدن فیلمهای کلاسیک از کارگردان های بزرگ مثل روشن کردن وینستون قرمز با فندک زیپو است. به همان میزان اصیل و پر اهمیت.

دیشب مشغول چه کسی از ویرجینیا ولف میترسد اثر مایک نیکولز و بازی رویایی الیزابت تایلور بودم. چیزی که بیش از هر چیز من را به این فیلم جذب کرد نزدیکی فوق العاده اش به ادبیات ناب بود. رسیدن به جایی که تصویر به کمک ادبیات یک شاهکار بی حرف می آفریند که نمیشود با آن بازی عقب و جلو کرد، نمیشود در میانه اش به خواب رفت یا چیزی نوشید و خورد و حتی عجیب اینکه نمیشود در میانه اش سیگار روشن کرد انگار که حتی نمیشود به چیزی غیر از داستان فیلم فکر کرد! شاید علت علاقه ام به این فیلم به خاطر نزدیکی زیادش به سبک دو نویسنده مورد علاقه ام یعنی ریموند کارور و آنتوان چخوف باشد. غافلگیری انتهایی اش کاروری است و طول کار همان ضربه های چخوفي را دارد که ما را بین اطمینان کامل از فهمیدن موضوع و عدم درک مطلق ماجرا در کش و قوس نگه میدارد و بعد یک ضربه کاری از جنس کارور که تلفیقی از حدس های ابتدا تا پایان فیلم است ( اگر چخوف بود یکی از نگره ها درست در می آمد ).

دلیل دیگری که از فیلم خوشم آمد نابودی دوربین و موسیقی و نور بود. هیچ نوع آکروبات بازی فخر فروشانه ای ندیدم مثل هضم شدن در دل جنگ و صلح که ناگهان نویسنده نابود میشود و یکمشت پی‌یر و ناتاشا و شاهزاده خانم ماریا و... میمانند و تازه کتاب که تمام میشود میبینیم که راستیتولستویی هم در میان بوده!

 نکته دیگری که باعث میشود این فیلم را شاهکار بدانم این که با وجود تنها دو لوکیشن ( سالن رقص و خانه) و تنها چهار بازیگر، این فیلم ابدا به یک تله تئاتر تبدیل نشده. به نظرم همانقدر سینمایی است که تایتانیک (مقایسه کیفی نمیکنم).

حالا دیگر چطور باید بگویم با فیلم حال کردم را نمیدانم...

روزنوشت / امروز که حالا نیمه شبش را دارم میگذرانم سه کنسرت دیدم از ارکستر ملی اکراین ، تک نوازی پیانو از اسپانیا و ارکستر ملی ایران . در کل روز بدی نبود و اجرای گروه اکراینی عجیب به دلم نشست . اما در این روزهای جشنواره یک بیماری در خودم کشف کردم و آنهم اینکه ار ابراز احساسات گروهی متنفرم . یعنی وقتی ارکستر به قطعه ای میرسد که من را به وجد می آورد و اتفاقا کنار دستی ام را هم همینطور ، نمی توانم همپای او تشویق کنم ... ظاهرا بیماری لاعلاجی است .

اما خب ... در یک کنسرت شلوغ همیشه کسانی هستند که جور ابراز احساسات بیماران را بکشند و حتی بیشتر از آن !

اما خوانند گانی بزرگ مثل لئونارد کوهن و فرهاد ، استثنا هایی هستند که آبروی بی آبروی خوانندگی در جهان را نجات داده اند .

 Democracy

It's coming through a hole in the air,
from those nights in Tiananmen Square.
It's coming from the feel
that this ain't exactly real,
or it's real, but it ain't exactly there.
From the wars against disorder,
from the sirens night and day,
from the fires of the homeless,
from the ashes of the gay:
Democracy is coming to the U.S.A.


It's coming through a crack in the wall;
on a visionary flood of alcohol;
from the staggering account
of the Sermon on the Mount
which I don't pretend to understand at all.
It's coming from the silence
on the dock of the bay,
from the brave, the bold, the battered
heart of Chevrolet:
Democracy is coming to the U.S.A.


It's coming from the sorrow in the street,
the holy places where the races meet;
from the homicidal bitchin'
that goes down in every kitchen
to determine who will serve and who will eat.
From the wells of disappointment
where the women kneel to pray
for the grace of God in the desert here
and the desert far away:
Democracy is coming to the U.S.A.


Sail on, sail on
O mighty Ship of State!
To the Shores of Need
Past the Reefs of Greed
Through the Squalls of Hate
Sail on, sail on, sail on, sail on.


It's coming to America first,
the cradle of the best and of the worst.
It's here they got the range
and the machinery for change
and it's here they got the spiritual thirst.
It's here the family's broken
and it's here the lonely say
that the heart has got to open
in a fundamental way:
Democracy is coming to the U.S.A.


It's coming from the women and the men.
O baby, we'll be making love again.
We'll be going down so deep
the river's going to weep,
and the mountain's going to shout Amen!
It's coming like the tidal flood
beneath the lunar sway,
imperial, mysterious,
in amorous array:
Democracy is coming to the U.S.A.


Sail on, sail on ...


I'm sentimental, if you know what I mean
I love the country but I can't stand the scene.
And I'm neither left or right
I'm just staying home tonight,
getting lost in that hopeless little screen.
But I'm stubborn as those garbage bags
that Time cannot decay,
I'm junk but I'm still holding up this little wild bouquet:
Democracy is coming to the U.S.A.

ــ  ــ  ــ

دموكراسي


دارد از درون حفره اي در هوا مي آيد

روزنوشت / جشنواره ها را که خبر دارید چه گندی است ؟ سینما که هیچ . بیاندازید دور . تئاتر هم که مفت نمی ارزید و خوشبختانه برنده ای هم نداشت اما جشنواره موسیقی بدک نیست .

امروز دو اجرا از گروههای شهنازی و پایور دیدم و به نتیجه ای جالب رسیدم . در هنگام شنیدن اجرای مغرورانه گروه شهنازی که انگار فرق بین موسیقی و قابلمه را نمیدانستند به این فکر میکردم که ای کاش زودتر تمام بشود تا بروم سیگارم را بکشم . اجرا تمام شد و سیگارم را که روشن کردم انگار که برگ درخت بکشم گلویم میسوخت و چیزی از لذتش نفهمیدم . اما در هنگام اجرای استادانه گروه پایور وجودی به نام سیگار از یادم رفته بود و تازه در هنگام پایان به این نتیجه رسیدم که بهترین چیز در دنیا سیگار است که اتفاقا سیگار پشت بندش عجیب لذتی داشت . شاید سیگار نقش کاغذ ترنسل را در تفکیک موسیقی خوب و بد دارد . کسی چه میداند ...

شاید در اولین فرصت داستانی از او توی وبلاگم بگذارم ...

یحیی

صادق چوبک

اولین انتشار در اینترنت /   يحيي يازده سال داشت و اولين روزي بود كه مي خواست روزنامه ديلي نيوز بفروشد. در اداره روزنامه، متصدي تحويل روزنامه ها و چند تا بچه همسال خودش كه آنها هم روزنامه مي فروختند، چند بار اسم ديلي نيوز را برايش تلفظ كردند و او هم فوري آن را ياد گرفت و به نظرش آن اسم به شكل يك ديزي آمد. چند بار صحيح و بي زحمت پشت سر هم پيش خودش گفت :« ديلي نيوز ! ديلي نيوز ! ديلي نيوز !» و از اداره روزنامه بيرون آمد.
تو كوچه كه رسيد شروع كرد به دويدن. فرياد مي زد :« ديلي نيوز ! ديلي نيوز !» به هيچ كس توجه نداشت. فقط سرگرم كار خودش بود. هر قدر آن اسم را زيادتر تكرار مي كرد و مردم از او روزنامه مي خريدند، بيشتر از خودش خوشش مي آمد و تا چند شماره هم كه فروخت هنوز آن اسم يادش بود. اما همين كه بقيه پول خرد يك پنج ريالي را تحويل آقايي داد و دهشاهي كسر آورد و آن آقا هم آن دهشاهي را به او بخشيد و رفت و او هم ذوق كرد، ديگر هر چه فكر كرد اسم روزنامه يادش نيامد. آن را كاملا فراموش كرده بود.
ترس ورش داشت. لحظه اي ايستاد و به كف خيابان خيره نگاه كرد. دو مرتبه شروع به دويدن كرد. باز هم بي آنكه صدا كند، چند شماره ازش خريدند. اما اسم روزنامه را بكلي فراموش كرده بود.
يحيي به دهن آنهايي كه ازش روزنامه مي خريدند نگاه مي كرد تا شايد اسم روزنامه را از يكي از آنها بشنود، اما آن ها همه با قيافه هاي گرفته و جدي و بي آنكه به صورت او نگاه كنند، روزنامه را مي گرفتند و مي رفتند.
بيچاره و دستپاچه شده بود. به اطراف خودش نگاه مي كرد، شايد يكي از بچه هاي همقطار خود را پيدا كند و اسم روزنامه را ازش بپرسد، اما كسي را نديد. چند بار شكل ديزي جلوش ورجه ورجه كرد اما از آن چيزي نفهميد. روي پياده رو خيابان فوجي از ديزي هاي متحرك جلوش مشق مي كردند و مثل اين كه يكي دو بار هم اسم روزنامه در خاطرش برق زد، اما تا خواست آن را بگيرد خاموش شد.
سرش را به زير انداخته بود و آهسته راه مي رفت. بسته روزنامه را قايم زير بغلش گرفته بود و به پهلويش فشار مي داد. مي ترسيد چون اسم روزنامه را فراموش كرده روزنامه ها را ازش بگيرند. مي خواست گريه كند، اما اشكش بيرون نيامد. مي خواست از چند نفر عابر بپرسد اسم روزنامه چيست اما خجالت مي كشيد و مي ترسيد.
ناگهان قيافه اش عوض شد و نيشش باز شد و از سر و صورتش خنده فرو ريخت. پا گذاشت به دو و فرياد كرد :
« پريموس ! پريموس !»
اسم روزنامه را يافته بود.

خوب . فسناله کردن در وبلاگ عجیب میچسبد . باید این حال خراب را منتشر کرد تا دامن آدم را نگیرد .

پزشك دهكده

فرانتس كافكا
ترجمه :اميرجلال الدين اعلم


اولین انتشار در اینترنت / بسيار سرگشته و حيران بودم : مي بايست به سفري فوري بروم‎؛ بيماري سخت ناخوش در دهكده اي ده فرسنگ دورتر انتظارم را مي كشيد؛ بوران پرپشت برف همه پهنه هاي ميان من و او را آكنده بود؛ درشكه اي تك اسبه داشتم، درشكه اي سبك با چرخهاي بزرگ، درست فراخور جاده هاي روستائي مان؛ پوشيده در پالتوي خز، كيف ابزارهايم به دست، آماده سفر، در حياط بودم؛ اما با كدام اسب‌؟ اسبي در ميان نبود. اسب خودم، فرسوده از خستگيهاي اين زمستان بسيار سرد، شباهنگام مرده بود؛ دختر خدمتكارم اكنون دهكده را در طلب عاريه گرفتن اسبي مي پوئيد؛ اما بيهوده بود، مي دانستم، و غمزده آنجا ايستاده بودم، در حالي كه برف هرچه انبوه تر فرايم مي گرفت. و هرچه بيشتر از جنبيدن وامي ماندم. دختر دم دروازه نمايان شد، تنها، و فانوس را تكان تكان داد؛ البته، كيست كه در اين گاه براي چنين سفري اسبش را عاريه بدهد ؟ بار ديگر شلنگ انداز سراسر حياط را پيمودم؛ بيرون شدي نمي يافتم؛ در سرآسيمگي ام به در فكسني خوكداني كه سالها بي مصرف افتاده بود لگد كوفتم. يكهو باز شد و روي پاشنه اش پس و پيش بال بال زد. دمه و بوئي چون بوي اسب از آن بيرون زد. تو، تاب خوران از طنابي، فانوس طويله كورسو مي زد. مردي، چمباتمه نشسته در آن اندرونِ پست، چهره چشم آبي گشاده اش را نشان داد. چهار دست و پا بيرون خزان، پرسيد : « اسبها را به درشكه ببندم ؟» نمي دانستم چه بگويم و همين قدر خميدم كه ببينم چه چيزِ ديگري در خوكداني هست. خدمتكار كنارم ايستاده بود. گفت :« شما هرگز نمي دانيد كه در خانه خودتان چه خواهيد يافت»، و هر دو خنديديم.
مهتر بانگ زد :« آهاي برادر، آهاي خواهر !»، و دو اسب، جانوراني درشت جثه با تهيگاه هاي نيرومند، يكي پس از ديگري، پاهايشان خمانده نزديكِ تن هايشان، با كله هاي خوش ريخت كه مانند كله شتر پائين افتاده بود، به نيروي جنباندن كپل از سوراخ دري كه تمامش را پر مي كردند زورزنان بيرون آمدند. ولي بي درنگ به پا خاستند، پاهايشان بلند و كشيده بود و از تن هايشان بخاري پرپشت برمي خاست.
گفتم :« كمكش كن»، و دختر مشتاقانه شتافت تا مهتر را در بستن اسبها ياري دهد. اما همينكه كنارش رفت، مهتر چنگ مي اندازد مي گيردش و چهره اش را به چهره او مي چسباند. دختر جيغ مي كشد و پيش من مي گريزد؛ روي لپش نشانه هاي دو رديف دندان به رنگ سرخ نمايان است.
خشمناك نعره مي كشم كه :« حيوان وحشي، دلت شلاق مي خواهد ؟» ولي همان دم مي انديشم كه او غريبه است، نمي دانم از كجا مي آيد، و هنگامي كه همه كسان ديگر مرا فرو گذاشته اند به دلخواه خويش به دادم مي رسد. چنانكه گوئي انديشه هايم را بداند از تهديدم نمي رنجد ولي، همچنان مشغول به اسبها، فقط يك بار رو به سويم مي گرداند. سپس مي گويد :« سوار شويد»، و راستي كه همه چيز آماده است. جفتي اسب شكوهمند مي بينم، از آن گونه كه هرگز پشت سرشان ننشسته ام، و شادمان سوار مي شوم. مي گويم :« من مي رانم ها، تو راه را بلد نيستي.»
او گفت :« البته، به هر حال من باهاتان نمي آيم، پيش رز مي مانم.»
رز جيغ مي كشد كه :« نه»، و به درون خانه مي گريزد، با اين پيش-آگاهي موجه كه سرنوشتش محتوم است. بانگ غژاغژ زنجير را كه رز به در مي بندد مي شنوم؛ صداي چرخيدن كليد را در قفل مي شنوم؛ افزون بر اين، مي بينم كه چراغهاي دالان ورودي، و همچنان دوان دوان، چراغهاي همه اتاقها را خاموش مي كند تا خودش را از ديده پنهان بدارد.
به مهتر مي گويم :« تو با من مي آئي و گرنه نخواهم رفت، هر قدر هم كه سفرم فوري باشد. نمي خواهم بازاء آن دختر را تسليمت كنم.»
مي گويد :« هين !» دستهايش را به هم مي كوبد؛ درشكه، مانند الواري در سيلاب، از جا مي كند؛ هنوز مي شنوم كه درِ خانه ام زير يورش و ضربه هاي مهتر مي شكافد و از هم مي پاشد. سپس شتابي توفنده كه بيكسان بر همه حواسم مي كوبد، كر و كورم مي كند. ولي اين نيز جز دمي نمي پايد، زيرا، پنداري كه حياط مزرعه بيمارم درست جلوي دروازه حياط من باز بشود، از هم اكنون آنجايم؛ اسبها آرام نگه داشته اند؛ بوران بند آمده؛ همه پيرامونم مهتاب است؛ پدر و مادر بيمارم از خانه بيرون مي شتابند، از پي آنها خواهرش؛ مرا تقريبا بلندكنان از درشكه بيرون مي برند؛ از سخنان درهم برهمي كه مي پرانند، هيچ در نمي يابم؛ توي اتاق بيمار، هوا چه سخت استنشاق كردني است؛ بخاريِ ول شده، دود مي كند؛ دست خواهم انداخت و پنجره را خواهم گشود؛ اما نخست مي خواهم بيمارم را ببينم. پسربچه، لاغر، بدون تب، نه سرد، نه گرم، با چشمهاي بي حالت، بدون پيرهن، به زور خودش را از زير لحافِ پر بلند مي كند، بازوهايش را دور گردنم مي اندازد، و به پچپچه در گوشم مي گويد :« دكتر، بگذار بميرم.» نگاهي به دور و بر اتاق مي اندازم؛ هيچ كس نشنيده است؛ پدر و مادر خموشانه به جلو يله داده اند و انتظار نظرم را مي كشند؛ خواهر صندليي براي كيفِ دستي ام گذاشته است؛ كيف را مي گشايم و ميان ابزارهايم مي گردم؛ پسرك همچنان از بسترش مرا به چنگ گرفته است تا درخواستش را به يادم بياورد؛ انبركي را برمي دارم، در نور شمع وارسي اش مي كنم، و باز بر زمين مي گذارمش. كفرانديشانه با خودم مي گويم :« آري، در مواردي از اين دست ايزدان ياريگرند، اسبِ گم شده را مي فرستند، به سببِ فوريت، اسبِ دومي به آن مي افزايند، و براي كامل كردن همه چيز حتا مهتري را اعطا مي كنند…» و فقط در اين گاه است كه به ياد رز مي افتم؛ چه بايد بكنم ؟ چگونه مي توانم برهانمش ؟ چگونه مي توانم او را از زيرِ آن مهتر بيرون بكشم هنگامي كه به فاصله ده فرسنگيِ اويم و درشكه ام را اسبهائي مي كشند كه نمي شود مهارشان كرد ؟ اين اسبهائي كه اكنون يك جوري عنانشان را گسسته اند، و نمي دانم چگونه پنجره ها را از بيرون مي گشايند ؟ از پنجره سر تو مي كشند و بي پروا از فريادهايِ بيم زده خانواده، بيمار را مي نگرند. مي انديشم :« بهتر است بي درنگ برگردم»، انگار اسبها مرا به سفرِ بازگشت مي خوانند، با اين همه مي گذارم كه خواهر بيمار، كه به خيالش گرما گيجم كرده است، پالتوي خز را ازم بگيرد. گيلاسي « رام» برايم مي ريزند، پيرمرد تپوكي به شانه ام مي زند، صميميتي كه اين تعارفِ گنجش آن را موجه مي داشت؛ سرم را به نشانه نه تكان مي دهم؛ در تنگناي انديشه هاي پيرمرد، من به دل آشوبه افتاده ام؛ اين يگانه دليل سرباز زدنم از نوشيدن بود. مادر كنار بستر ايستاده است و اغوايم مي كند كه به سوي آن بروم؛ تن مي دهم، و، در حالي كه يكي از اسبها رو به سقف شيهه اي بلند مي كشد، من سرم را بر سينه پسر مي گذارم كه زير ريشِ خيسم مي لرزد. چيزي را كه پيشاپيش مي دانستم تأئيد مي شود : پسرك تندرست است، اندك اختلالي در گردشِ خونش، اشباع شده از قهوه اي كه مادرِ دلسوزش به او مي دهد، ولي صحيح و سالم؛ و بهترين كار آن است كه هلش بدهند و از رختخواب پرتش كنند بيرون. من مصلحِ دنيا نيستم و همين است كه مي گذارم دراز بكشد. مرا مقامات ناحيه برگماشته اند و من تكليفم را به بهترين وجه انجام مي دهم، تا حدي كه تقريباْ بيش از اندازه مي شود. با آنكه دستمزدم ناچيز است، در حقِ تهيدستان كَرَم مي كنم و دستگيرشانم. هنوز بايد از رز توجه كنم، و سپس مي شود كه پسرك به كام دلش برسد، و من نيز مي خواهم بميرم. من در اين زمستانِ بي پايان اينجا چه مي كنم ؟ اسبم مرده است، و هيچكي در دهكده اسبش را به من عاريه نمي دهد. ناگزير مي شوم اسبهايم را از خوكداني گير بياورم؛ اگر آنها از قضا اسب نمي بودند، مي بايست با خوك سفر كنم. حال چنين است. و به نشانه آري به خانواده سر تكان مي دهم. هيچ درباره ماجرا نمي دانند، و، اگر مي دانستند، باورش نمي كردند. نسخه نوشتن آسان است، ولي با مردم به تفاهم رسيدن سخت است.

دوستی در کامنت پست قبلی از من خواسته بود که یک کتاب آموزش روزنامه نگاری به او معرفی کنم !

کتاب و از این حرفها ندارد ! کافی است یاد بگیرید نگاهتان را تا جای ممکن سطحی کنید و از میان تمام جریانات و رخداد ها تنها آن لایه رویی را ببینید . در کل باید برای این کار آدم مبتذلی بود . همه آنهایی هم که در این باره کتاب مینویسند معمولا یک سری تکنیک های تنظیم خبر را به جای کل حرفه روزنامه نگاری آموزش میدهند و با این کار ـ یعنی تکنیکال کردن ابتذال ـ برای خودشان وجهه کسب میکنند و البته خیال میکنند برای حرفه شان هم چنین میکنند . اگر من قرار باشد در این باره کتابی بنویسم ، کتاب من تنها سه فصل خواهد داشت :

فصل اول : ابتذال

فصل دوم : وقاحت

فصل سوم : کلاشی

نرگل

روزنوشت / دیروز با شتاب از مجلس خارج شدم . قرار مصاحبه ای داشتم که در ترافیک روز برفی جا ماندم و جناب نماینده هم گورشان را از دفترشان گم کرده بودند ... به درک !

جلوی در مجلس حدود چهل ـ پنجاه نفر معلول جمع شده بودند برای اعتراض و از این حرفهای تکراری . ام اس یا یک همچه اسمی دارد بیماریشان . از کنار یک ویلچیر نشین رد شدم و چند قدمی گذشتم که حس کردم صدایم میکند . بی خیال صدا عرض خیابان را پیمودم . احتمالا میخواست بگوید از خیابان شلوغ بهارستان ردش بکنم .

روزنوشت / تهران انباشته از سفیدی شده و من همین حالا ... دقیقا همین الان داشتم به این موضوع فکر میکردم که چرا وقتی یک برف اساسی میبارد همه جا ساکت میشود ؟ شاید به این خاطر که آسمان و زمین را لایه های زخیمی میپوشاند .

شبیه آنچه در استدیو ها اتفاق می افتد ، تهران آگوستیک شده ! آخ که چقدر در این وضعیت بی خیال شدن تمام کارهای هرروزی و لمیدن زیر یک لحاف قطور میچسبد . یک کتاب پدر و مادر دار هم اگر باشد که نور الی نور است . من که شبی از شب های زمستان مسافری را میخوانم . شما را نمیدانم ... حتی میشود کتاب را هم که کاری هر روزی شده بی خیال شد و مثلا ترانه ای از فرهاد گوش کرد یا لئونارد کوئن یا ... چای داغ را اما فراموش نکنید و سیگار را که زیر برف اگر نکشید از دستان رفته !

روزنوشت / این عادت بد را از دبستان تا به امروز با خودم حمل میکنم که از ثانیه های وقت محدودم برای خواب استفاده میکنم . آن روزها اگر بنا بود ساعت ۷ صبح عازم مدرسه بشوم و ساعت شش و ۵۵ دقیقه کار حاضر شدنم تمام میشد آن پنج دقیقه را میخوابیدم و بیدار که میشدم ساعت هفت و نیم بود ! 

دیشب در خواب بودم که داشت زلزله می آمد . چشم هایم را باز کردم و دیدم تیر آهن سقف به طرفم می آید . احساس کردم تیزی اش درست روی گردنم می افتد و میبرد . کاری از دستم بر نمی آمد . چاره و گریزی نبود . چشم هایم را بستم و باز خوابیدم .

روزنوشت / اخيرا به اين موضوع توجه كرده ام كه شيوه روايت داستهانهاي بورخس شباهت زيادي به شيوه روايت قرآن دارد . كساني كه سروكارشان با قرآن افتاده و يا از روي مذهب يا تفنن يا تنها به خاطر خواندن يك متن كهن ، نگاهي به آن انداخته اند ميدانند كه این کتاب در اكثر مواقع داستان كاملي را نقل نميكند . يعني با توجه به دانسته هاي قبلي ما از ماجرايي همچون يوسف يا مريم يا يونس و يا هر اسطوره ديگر اشاراتي ميكند و در واقع با علم به آگاهي خواننده از افسانه اي مشخص داستانش را شكل ميدهد و لابلاي آن تحليل خودش را هم مي آورد و حتي با همين اشارات گاهي آن افسانه را هم تحريف يا به طريقي ديگر تعريف ميكند .
كار بورخس هم تقريبا در بسياري از داستانهايش همين است . يعني شخصيت هايش واقعي اند مثل ابن عربي يا بوعلي سينا يا خيام يا ... ماجراهايي هم كه تعريف ميكند بي شباهت به واقعيت نيستند اما اين ماجرا ها را با علم به دانسته هاي قبلي مخاطبش به طريقي ديگر روايت و حتي تحريف ميكند و دقيقا جذابيت سبك بورخس همين جاست .

هر چند تشابه ميان وجوه داستان نويسي بورخس و متون شرقي كشف تازه اي نيست اما به هر حال يك حرفي بود كه زديم .

خورخه لوئیس بورخس
ترجمهء کاوه سید حسینی 


اولین انتشار در اینترنت / اشخاص قابل اعتماد روايت ميكنند ( اما خدا داناتر است ) كه در دوران قديم پادشاهي در جزاير بابل زندگي ميكرد كه معماران و ساحران خود را گرد آورد و به آنان دستور داد هزارتويي چنان پيچيده و دقيق بسازند كه داناترين افراد جراءت وارد شدن به آن را نداشته باشند و هر كس كه قدم در آن گذارد ، گم شود .احداث اين بنا گناه بود زيرا تشويش و حيرت تنها در برابر خداوند شايسته است و ابدا تناسبي با انسان ندارد .
مدتي بعد پادشاهي عرب به دربار او امد و پادشاه بابل ( براي آنكه ساده لوحي مهمانش را مسخره كند ) او را به داخل هزارتو فرستاد و پادشاه عرب تا فرا رسيدن شب ، تحقير شده و خجالت زده ، در آنجا سرگردان بود . آنگاه از خداوند ياري خواست و راه خروج را پيدا كرد . لب به هيچ شكوه اي نگشود ، اما به پادشاه بابل گفت كه در عربستان هزارتوي بهتري دارد و اگر خدا بخواهد روزي آن را به او نشان خواهد داد . سپس به عربستان بازگشت . فرماندهان و سرداران خود را گرد آورد و چنان پيروزمندانه امپراتوري بابل را به ويراني كشيد كه قلعه ها را واژگون ، سپاه را نابود و پادشاه را اسير كرد . او را به پشت شتر تند رويي بست و به قلب صحرا برد . سه روز سواره رفتند و سپس گفت : « اي پادشاه زمان ، جوهر و رمز داوران ، در سرزمين بابل تو خواستي مرا در هزارتويي از مفرغ با پلكانها ، ديوارها و درهاي بيشمار گم كني . اكنون قادر متعال اراده كرده است كه من هزارتوي خودم را به تو نشان دهم كه نه پلكاني براي بالا رفتن دارد ، نه دري براي وارد شدن و نه ديواري كه سد راه شود . »
او را از بند درآورد و در قلب صحرا رها كرد . كه در آنجا از گرسنگي جان داد . افتخار بر آن كه زندهء جاويد است .

درباره زن ها

آنتوان چخوف
ترجمهء سروژ استپانيان

اولین انتشار در اینترنت / زن ، از نخستين روز خلقت ، موجود مضر و خبيث شمرده ميشود و از لحاظ جسماني و معنوي و عقلاني در چنان سطح نازلي از پيشرفت قرار دارد که هر رذلِ محروم از کليه حقوق اجتماعي و هر آدم پستي که توي دستمال ديگران فين ميکند به خود اجازه ميدهد درباره او و سخريه کردنِ کمبودهايش به داوري بنشيند .
ساختمان تشريحي زن در سطح نازل تر از هرگونه انتقادي قرار دارد . وقتي پدر وزين خانواده اي تصوير « طبيعي » يک زن را ميبيند ، هميشه از سر نفرت و اشمئزاز رو ترش ميکند و به سويي تف مي اندازد . اين گونه تصويرها را نه در برابر چشم يا روي ميز و يا توي جيب نگاه داشتن ، کمال بي ادبي و بي نزاکتي شمرده ميشود .مرد به مراتب زيبا تر از زن است ؛ هر چه هم اندامي عضلاني و صورتي پر مو و غرق در جوش داشته باشد ، هر چه هم که بيني اش سرخ و پيشاني تنگ باشد هميشه با نگاهي آکنده از تکبر به زيبايي زن نگاه ميکند و فقط بعد از انتخابي سخت و جدي است که تن به ازدواج ميدهد . در دنيا هيچ « کازيمودويي » ( گوژپشتي در رمان گوژپشت نتردام ) پيدا نميشود که اعتقاد نداشته باشد که زوجش حتما بايد زني زيبا روي باشد .
يك ستوان بازنشسته كه هست و نيست مادرزنش را به يغما برده و با نيمچكمه هاي زنش خودنمايي ميكرد به هر كسي كه ميرسيد اطمينان ميداد كه چنانچه انسان از نسل ميمون به وجود امده باشد ، از اين جانور نخست زن خلق شده است ، بعد مرد . يك كارمند رتبه نه اداري به اسم « اسليو نكين » كه زنش تنگ هاي ودكايش را توي گنجه قفل ميكرد غالبا ميگفت : « موذي ترين حشرهء دنيا زن جماعت است ».
شعور زن به درد هيچ كاري نميخورد . مويش دراز حال آنكه عقلش كوتاه است . اما يك مرد درست عكس اين را دارد . با زن ها نه از سياست ميشود به گفت و گو نشست ، نه از نوسان نرخ ها در جهان و نه از وضع كارمند جماعت .
در زماني كه يك كالجيِ كلاس سومي معضلات جهاني را حل ميكند و معلمان كالجي « لغتنامه سي هزار كلمه اي خارجي » را فراميگيرند ، زن هاي عاقل و بالغ فقط از مد و از نظامي ها سخن ميگويند .
منطق زن جماعت حالا دیگر به ضرب المثل مبدل شده است . وقتی یک کارمند رتبه هفت ملهد یا نگهبانِ شهرستان کوچولویی به اسم مثلا « دوروفی » از « بيسمارك » و يا از فوائد علم اندوزي سخن آغاز ميكند ، شنيدن سخنان شان بسي خوشايند و متاثر كننده است اما همين كه همسري به خاطر نداشتن آنچه كه ديگران دارند و او ندارد ، از بچه ها و بدمستي شوهرش سخن ميگويد ، در اين موقع است كه چنين شوهري خويشتن داري ميكند تا فرياد نزند : « باز غژ غژ اين گاري آمد ! و چه منطقي هم دارد ! خدا به داد آدم برسد ! » زن استعداد فراگرفتن علوم را ندارد ، كما اينكه برايش هيچ گونه موسسه علمي هم ساخته نميشود . اما مرد ها حتي اگر ابله و ملهد هم باشند نه تنها ميتوانند علم فرا بگيرند بلكه توان آن را دارند كه كرسي استادي دانشگاه را هم اشغال كنند ، حال آنكه زن اسمش حقارت و پستي است !
او براي فروش ، كتاب درسي تاليف نميكند ، رساله علمي نميخواند ، سخنراني هاي مفصل آكادميك ايراد نميكند ، از رساله هاي خارجي سود نميجويد ؛ سخت كم رشد و عقب مانده است ! در وجودش حتي يك ذره استعداد خلاقه پيدا نميشود . نه تنها هر مطلب مهم و داهيانه اي كه فكرش را بكنيد ، بلكه حتي مطالب پيش پا افتاده و افشا كننده نيز توسط مرد ها نوشته ميشود . طبيعت به زن جماعت فقط همين استعداد را داده كه پيراشكي هاي كوچكش را لاي آثار شوهرش بپيچد و از آن بيگوديِ كاغذي درست كند .
زن ، فاسد و بي آبروست ؛ تمام شر هاي دنيا از او نشات ميگيرد . در يك كتاب قديمي آمده است :
وقتي شيطان هوس ميكند كثافتكاري يا دسيسه اي راه بياندازد در همه حال ميكوشد اين كار را به دست زن ها انجام دهد . فراموش نكنيد كه بخاطر هلن زيبا رو بود كه جنگ تراوا سال ها به طول انجاميد .
مسالينا نمونه ديگري است كه زن هاي زيادي را از راه راست منحرف كرده است ... گوگول ميگويد كه كارمندها فقط به اين خاطر رشوه ميگيرند كه مشوق شان در اين كار همسران شانند . اين سخن مطلقا حقيقت دارد . كارمندها كاري نميكنند جز آنكه حقوقشان را به باد باده دهند ، قمار ببازند و پول به پاي « آمالي » ها بريزند ... اما اموال تهيه كنندگان و پيمانكاران دولتي و منشي هاي اداره هاي پر درآمد هميشه به نام همسر ها ثبت ميشود . به اين ترتيب زن به غايت فاسد است . هر بانوي متمولي هميشه در حلقه ده ها مرد جواني كه آرزو دارند جزو مقربانش شوند محصور است . بيچاره مردهاي جوان !
زن به ميهنش هيچ سودي نميرساند . به جنگ نميرود ، از روي اسناد رو نوشت تهيه نميكند ، خطوط راه آهن نميسازد و با قفل كردن تنگ ودكاي همسرش از وصول ماليات هاي غير مستقيم هم جلوگيري ميكند .
يك كلام ، زن محيل و بيهوده گو و و پرتشويش و دروغباف و دو رو و طماع و بي استعداد و سبكسر و كينه توز است . در وجود او فقط يك خصلت خوشايند وجود دارد : او قادر است موجودات سخت عاقل و مهربان و باشكوهي چون مردان را بزايد و تحويل جامعه دهد ... بيائيد به خاطر همين عمل نيك از كليه گناهانش بگذريم . بيائيد همه مان حتي عشوه فروشان كت پوش و آقاياني كه در باشگاه شمعدان به پوزه شان پرت ميكنند جوانمرد باشيم .

چوپان برج ها

اولین انتشار در اینترنت / قبل از این، فرشته به آنها گفت :
- چهل و چهار دقیقهُ دیگر طبقه های بالا، آزاد می شود آتش ِآتش ها، آهن ها و استخوان ها ذوب می شوند. تقدیر فرو ریختن سهمش را می گیرد، نه هیچ نجاتی، نه هیچ معجزه ای.
قبل از فرشته، در آسانسوری که فقط مخصوص استفاده مدیران بود، زن، شماره زیرین ترین طبقه را به دستگاه داده بود، و در شتاب بی صدای آسانسور که لذت خالی شدن را داشت به چشم های مرد خیره شده بود. « تو دوستش داری !» مرد، اینک غمگین بود شرمگین.
قبل از این، زن، گفته بود :« ببخش ! فقط دو سه دقیقه ازت می گیرمش.»
و مرد را، بذله گو و دام پهن کرده، از جلو دختری که خال هوس انگیزی شبیه یک مدل مشهور بالای لبش داشت، به سوی آسانسور کشانده بود.
بعد، وقتی، صدای زنانه ای طبقهُ هفتادم را اعلام کرد، زن گفته بود :« قبول. یک بچه برایم بساز. بعد برو سراغ او...» مرد سر به چپ و راست تکان داده بود، منتها معلوم نبود به انکار که و مخالفت با چه. او گرچه بسیار باهوش بود، اما در آن لحظه به نظر صادق می آمد. زن را جلو کشیده بود. تا باز بر شانه های به قاعده پهن او، ابدیت و فخر عشق را احساس کند. طبقهُ چهلم اعلام می شد، و زن می گفت :« همین امروز مناسب ترین موقع من است. یک بچهُ سالم و قوی... مرخصی بگیر برویم خانهُ من. »
طبقهُ سیزدهم، زن، طعم پارچهُ پشمی شلوار مرد در دهانش، گفته بود :« به احترام عشقی که با هم راه انداختیم. که قشنگ و مهربان راهش انداخته بودیم... به خاطرش...» مرد چنان که زن خیلی دوست داشت، با سرانگشت تاج مهره های پشت او را طی می کرد. زن خود را از او کنده بود، و نگاهش کرده بود. دیگر انکار یا مخالفت در چشم های مرد نبود. و او هم انگار یکی از آن تنهاترین آدم های دنیا بود، که گاه ته اتوبوس، یا زیر بارانِ عصری خاکستری، گاه مقابل خلوت سینمائی که فیلمی عاشقانه دارد، یا روی پلی سحرگاهی خیره به گذر آب، دیده می شوند. زن دیده بود شیطنتی را که از پشت غمِ چشم های مرد سرک می کشید؛ و به آن لبخندی پذیرا تحویل داده بود. همین رم کردن های مرد را دوست داشت. آن قدر که همیشه هم تسلیم شده بود به همین دیوانگی یا شجاعتِ آن که بدون مرخصی « گور پدرشان !» ناگهانی دست او را بگیرد و تا ماشین تندروش بدواندش، و مثل گاوچرانی، انگیختهُ شور تاخت و کمند، تا نزدیک ترین رختخواب زیبا و شاعرانه گاز بدهد.
ژرف ترین طبقهُ ساختمان اعلام شده بود، اما هنوز آن شتاب که محرکِ لذتی تن تنها بود، ادامه داشت. با تعجب به صفحهُ نمایشگر طبقه ها نگاه کرده بودند. نمایشگر دیجیتالی، چند بار خاموش و روشن شده بود، بعد دوباره آسانسور شتاب گرفته بود. منفی ِ بیست، منفی بیست و پنج... خیلی سریع... تا سرانجام همه اجزایی که رقم ها را می ساختند درخشان شده بودند و عدد هشتصد و هشتاد و هشت نشان داده می شد. از محل اتصال لاستیکی ِ دو در آسانسور که در هم چفت می شدند، اما نوری سبز و نازک به تو نشت می کرد؛ صداهای رقیق باران می آمد؛ و فرشته در کنج آسانسور ایستاده بود، و لبخند تفاهم و خیرخواهی بر لبانش می درخشید.
- از من نپرسید برای چی شما دو نفر. متاسفانه زبان شما اصلن کشش و جای باز مهربان برای استدلال های ما ندارد.
و واقعن انگار هم زجر می کشید که با کلمات آنها حرف می زد.
- باید با هم از اینجا برویم. چهل و دو دقیقهُ دیگر...
در صدایش عبور نسیم از گندمزار بود، اما زن خشمگین بر دکمه ها کوبید. و مرد را طوری به سمت خود چرخاند که پشت به فرشته باشد.
- همین امروز بهترین موقعش هست. این چند شبی که با من نبودی، می دانم حسابی استراحت کرده ای... یک نطفهُ سالم...
بعد، طبقهُ هفتاد، فرشته با لکنتی دردناک گفت :
- باور کنید ! همه می میرید... چهل و یک دقیقهُ دیگر...
بر لب های پر و خواستنی اش که همیشه داغمهُ تشنگی داشت، لبخندِ مرد، شاید برای پنهان کردن ترس بود، و بود به لب هایش، بعد که به همکارش گفت :
- ما یک فرشته دیدیم. گفت نیم ساعت دیگر همهُ اینجایی ها می میریم.
- تو همین حالا مرده ای. روژ لبش هم صورتی بوده.
و به گوشهُ لبش اشاره کردند، سه نفر همکارش، و مسخره کردن او را دست گرفتند. دختر خال به لب، از وحشتِ باخت، یا حسود به خلوت آسانسور، یا از نقشه ای جدید، آه کشید. قوطی نوشابه از دستش افتاد زمین و کف روی ساقش پاشیده شد. زن از پنجرهُ سرتاسری، آسمان ژرف و معصوم را نگاه می کرد. طنین هیچ غضبی و هیچ تقاصی در آن آبی ِ ماورای بحار نبود. امن و امین، با خورشیدی نادیدنی، شعاع هایی طلایی از نقاشی بچه ها، تا افق کشیده شده بودند. نمی فهمید چرا، اما مطمئن بود که مرد هم در ذهنش، طنین اخطار فرشته را می شنود.
- سی و پنج دقیقه دیگر... خوا... خواهش می کنم بیایید.
فکر کرد واقعن زمان این قدر کند حس می شود، یا این فرشتهُ دست و پا چلفتی دقیقه ها را هم درست نمی شناسد. بعد، برایش مهم نبود فرشته فکرش را می خواند، و فکر کرد نباید هولزده، آسانسور را بالا می فرستاد، چون که مرد راضی شده بود و می توانستند سوار ماشین او بشوند و بروند خانه، یا متلی در جنگل. و بعد هم برایش مهم نبود که همه متوجه هستند که خیره به مرد، وسط محل کارشان ایستاده، منتظر، تا مرد روبرگرداند سمت او، و نگاه دعوت کننده و آمرانهُ « برای یک آخرین دفعهُ بی لنگه... یک بچه... برویم !» را ببیند.
- من دیر شدم تا به شما برسم. اگر شما را مجاب نکنم، مکافات می کشم.
مرد از توی کشوی میزش، یک بغلی درآورد. بطری را که از دهان پایین آورد، بالاخره، چشم در چشم زن شد. فرشته، انگار که ضعیف شده بود، به ستونی تکیه داده بود.
- سی و سه دقیقهُ دیگر... سوختن ِ چربی های بدن، خرده استخوان توی رگ ها، قلب نازک مثل کاغذ لای آوار... من می دانم. قبلن، یک بار شاهد بوده ام.
صدایش کندی و لرزش ِ یک « واکمن» باطری تمام کرده را داشت. مرد روی نزدیک ترین صندلی نشست. و با دو انگشت عرق جمع شده توی ابروهایش را گرفت.
- من را باور کنید... سی و دو دقیقهُ دیگر...
در آسمان، دو ابرهُ بازمانده از عبور دو جت، متقاطع، چنان سفید بودند که چشم را آزار می دادند. همه به میزهای خود برگشتند. دختر خالدار طرف مرد راه افتاد. لبخندی معذور از مرد گرفته بود. زن ناامید به طرف آسانسور رفت. یک قدم دیگر، و بعد تمام می شد همهُ همه هایی که با هم داشتند. دختر پاهایش باز، طوری جلوی مرد ایستاد که انگار می خواست تصویری از خلوتشان را به او نشان دهد. فرشته همراه زن تداعی شد توی آسانسور. زن بدون نگاه به مرد گفت :« خداحافظ» و دکمهُ طبقهُ همکف را فشرد. یکی از همکارهایشان که موهایی بلند به رنگ گوگرد داشت، پراند :
- هاها ! هه... یک فرشته... فرشتهُ بطری ات چند درصدی است ؟
- سی و یک دقیقه...
دو در آسانسور آرام به سوی هم لغزیدند. زن بغضش را آزاد گذاشت برای ترکیدن. دانگی نواخته شد. بعد... یکدفعه : لنگه های در لرزیدند. انگشت هایی تو خزیدند از لایشان. زور زدند. دستِ همیشه فعال مرد را میان هزارها دست می شناخت، چه برسد لای در آسانسور. مرد تو خزید و نفسش را خالی کرد. فرشته به جای زن گفت :
- متشکرم.
در صدایش اصطکاک باران با هوا بود. و بعد، توی کافه گفت :
- اگر آدمِ آن دختر می شدی، یک ماه بودی، از سرمای آب دهنش منزجر، برمی گشتی. ولی دیگر دل حوایت شکسته بود.
مرد دست دور گردن زن، فرشته روبرویشان نشسته بود.
- سیزده دقیقه !
سیزده دقیقه چی ؟ چه کوفتی ؟
- آتش های آتش ! سنگ های سنگ ! سقوط های سقوط !...
قبل از این، آنها را پیاده، به دنبال خود می کشاند و همان طور که دقیقه های باقیمانده را اعلام می کرد، گفته بود : « امن دور شده اید. پس این کافه را که محل اولین ملاقاتتان هست برویم ؟ برویم !»
و قبلتر، آسانسور رسیده به طبقهُ همکف، گفته بود :« پیاده دور برویم. بعد برای بچه، تا صد سالِ آخر امروز فرصت هستید.»
در پیاده رو، آمدنا، زن بازوی مرد را فشرده بود. و روی نوک پاها، لب ها را رسانده بود تا نزدیک گوش او :« بزنیم طرف خانهُ من، ماشین را برداریم، جنگل، کنار دریاچه خودمان...»
و مرد با طنز گفته بود :« کجا شنیده ای که کسی توانسته باشد این فرشته را قال بگذارد. این حظ می کند از ما، تا حسابی دیدمان نزند، ول کنمان نیست.» و دور شدنا سر برگردانده بود و برجشان را نگاه کرده بود، شاید با حسرت. زن بدون خجالت از فرشته به کنارهُ دریاچه فکر می کرد.
آنجا سِحر لقاح از زمین و زمان می تراوید. نزدیک ساحل، جریان بچه ماهی های نقره ای، می درخشید. و نسیم از روی آب، بوی تند منی پسرهای شانزده ساله را می آورد. هر ماه از دو تابستانی که بر عشقشان گذشته بود، چند روز آنجا اتراق کرده بودند. روز را با رازهای زمین سرگرم می شدند : علف های خودرو، ریشه در ریشه در خاک فحل، به هم فشرده، همه جا قارچ های پروار، و زیر درخت ها، تکه های تخم پرنده ها که سفیدی می زدند... شب هایشان، دراز کشیده روی سقف ماشین، آن قدر راضی از همدیگر، که حسود به لذت های آن دیگری، چشم می سپردند به آسمان. مرد روایت هایی از نیرنگ های شهوتی رب النوع ها، بار گرفتن ها، بچه خواری هایشان، طلسم های حسادت هایشان، و رود مرگ می گفت. زن، حس چسبناکی ِ خشک شده روی شکمش،ستاره هایی پشت پلک هایش، با لذتِ چرت، بیا برو می کرد، تا وقتی که گونه اش فرورفته از گردای ِ سرشانهُ مرد، خواب می رفت.

وقتی میبینم هنوز موجودات خوشحالی در عالم یافت میشوند که با دیدن عکس بالا ناخودآگاه ( عمدتا خودآگاه ) لبانشان را غنچه میکنند تا بگویند : اوخی ... روحم تازه میشود .